Dlaczego dobrze sformułowany cel ma znaczenie
Cel jest punktem odniesienia dla całej współpracy. Dzięki niemu wiadomo, o czym rozmawiać, co pominąć i kiedy można zakończyć proces. Bez niego spotkania mogą być ciekawe, ale trudno potem powiedzieć, co się zmieniło.
Dobry cel pomaga też samemu klientowi. Ogólne pragnienie w rodzaju "chcę mieć więcej czasu" nie podpowiada, co zrobić jutro. Konkretny zapis już tak. Nie trzeba jednak od razu mieć idealnie sformułowanego celu. Wyznaczanie go jest częścią pracy i często przynosi pierwsze ważne wnioski.
Pięć kroków
- Nazwij sytuację. Napisz w dwóch zdaniach, co dziś nie działa albo czego brakuje.
- Opisz stan docelowy. Jak będzie wyglądał zwykły tydzień, gdy cel zostanie osiągnięty? Co będziesz robić inaczej?
- Dodaj miernik. Wybierz coś, co da się sprawdzić: liczbę, termin albo zachowanie widoczne dla innych.
- Sprawdź, co zależy od Ciebie. Cel "dostanę awans" zależy też od innych. Cel "przygotuję i przedstawię plan rozwoju działu do końca kwartału" zależy od Ciebie.
- Zapisz pierwszy krok. Co możesz zrobić w tym tygodniu, w mniej niż godzinę?
Przykłady
| Ogólna potrzeba | Cel coachingowy |
|---|---|
| Chcę lepiej zarządzać | Do końca kwartału przeprowadzę rozmowę rozwojową z każdą osobą w zespole. |
| Chcę zmienić pracę | W ciągu 8 tygodni wybiorę dwa kierunki i porozmawiam z trzema osobami z każdego z nich. |
| Nie mam na nic czasu | Przez 6 tygodni zarezerwuję dwa bloki po 90 minut tygodniowo na pracę bez przerw. |
Nie masz jeszcze celu?
To normalne. Nazwanie celu bywa tematem pierwszego spotkania, na przykład w life coachingu lub coachingu kariery. Jeśli potrzebujesz pomocy w organizacji dnia, sprawdź coaching nawyków.
Metoda SMART i jej ograniczenia
Najbardziej znanym narzędziem jest SMART. Skrót ten oznacza, że cel powinien być konkretny, mierzalny, osiągalny, istotny i określony w czasie. Taki zestaw kryteriów dobrze sprawdza się przy zadaniach, np. przy zakończeniu projektu albo uruchomieniu nowej usługi.
Metoda ma jednak swoje ograniczenia. Nie wszystko da się łatwo zmierzyć, a nadmierne skupienie na liczbach może odciągnąć od tego, co istotne. Trudno też sformułować SMART na samym początku, gdy jeszcze nie wiadomo, czego się naprawdę chce. Dlatego dobrze stosować ją w drugiej kolejności: najpierw odpowiedzieć sobie na pytanie, dlaczego to ważne, a dopiero potem dopracować szczegóły.
Trzy pytania, zanim zapiszesz cel
Te pytania pomagają sprawdzić, czy to rzeczywiście Twój cel i czy warto poświęcić mu czas.
- Dlaczego to dla mnie ważne? Zapytaj kilka razy, aż dojdziesz do powodu, który naprawdę Cię porusza.
- Co się stanie, jeśli nic nie zmienię? Czasem odpowiedź pokazuje, że temat jest pilniejszy, niż się wydawało, a czasem że wcale nie jest tak ważny.
- Czego ten cel będzie ode mnie wymagał? Każdy cel ma swoją cenę: czas, pieniądze, rezygnację z czegoś innego.
Jeśli odpowiedzi prowadzą do wniosku, że cel pochodzi głównie od innych, warto to zauważyć. Cel wyznaczony przez przełożonego lub rodzinę może być słuszny, ale zaangażowanie będzie większe, gdy znajdziesz w nim coś własnego.
Cele unikania i cele dążenia
Wiele osób zaczyna od tego, czego nie chce: nie chcę się już tak męczyć, nie chcę tracić klientów, nie chcę kłócić się ze wspólnikiem. To dobry początek, ale słaby cel. Trudno sprawdzić, czy czegoś nie ma, a uwaga pozostaje przy problemie.
Warto zamienić takie zdanie na opis tego, co ma się wydarzyć zamiast tego. "Nie chcę kłócić się ze wspólnikiem" może stać się: "Do końca miesiąca ustalimy podział obowiązków, a raz w tygodniu będziemy mieć 30 minut na bieżące sprawy". Ten drugi zapis mówi, co można zrobić, i pozwala sprawdzić, czy się udało.
Mierniki i sposób sprawdzania
Miernik nie musi być skomplikowany. Może mieć formę liczby, terminu, konkretnego zachowania lub prostej oceny w skali od 1 do 10, zapisywanej co tydzień. Ta ostatnia jest przydatna przy tematach trudno mierzalnych, takich jak pewność siebie podczas rozmów z klientami.
- liczba: trzy rozmowy z osobami z branży w ciągu miesiąca
- termin: plan rozwoju działu przedstawiony do 30 czerwca
- zachowanie: każde spotkanie zespołu kończy się zapisanymi ustaleniami
- skala: pewność podczas prezentacji wzrasta z 4 do 7 w ocenie własnej
- informacja od innych: dwie zaufane osoby potwierdzają zmianę po trzech miesiącach
Warto dodać także mierniki pośrednie. Jeśli celem jest nowa praca, sama oferta zależy również od innych osób. To, ile aplikacji wyślesz i z iloma osobami porozmawiasz, zależy już od Ciebie.
Najczęstsze błędy
Oto pomyłki, które najczęściej utrudniają osiągnięcie celu.
- zbyt wiele celów naraz: lepiej wybrać jeden lub dwa i je zrealizować
- brak terminu: bez niego cel łatwo odsuwać na później
- cel zbyt ambitny: po pierwszej porażce trudno wrócić do działania
- cel zbyt mały: nie budzi zaangażowania i nic nie zmienia
- skupienie wyłącznie na wyniku: nie wiadomo, co robić każdego dnia
- brak przeglądu: cel zapisany raz i nigdy więcej nieodczytany
Pomóc może prosty zwyczaj: raz w tygodniu przez pięć minut odczytać cel i odpowiedzieć sobie, co w tym tygodniu przybliżyło Cię do niego i co będzie następnym krokiem.
Jak przygotować cel na pierwszą sesję
Wystarczy jedna kartka. Zapisz na niej obecną sytuację, stan docelowy, powód, dla którego to ważne, oraz to, co dotąd próbowałeś. Dodaj jedno pytanie, na które najbardziej chciałbyś znaleźć odpowiedź. Taka notatka pozwala od razu przejść do sedna.
Pamiętaj, że cel może zmienić się po pierwszej rozmowie. To normalne. Ważne, aby na końcu był zapisany w kontrakcie i aby obie strony rozumiały go tak samo. Przy celach związanych z firmą zajrzyj też na stronę o coachingu biznesowym, a przy celach zawodowych na stronę o coachingu kariery.
Przykład całego procesu
Ten przykład jest ilustracją, a nie historią konkretnego klienta. Właścicielka pensjonatu mówi: chcę mieć wreszcie czas dla siebie. Po rozmowie okazuje się, że najbardziej brakuje jej wolnych niedziel poza sezonem i że większość czasu pochłaniają rezerwacje. Cel brzmi: do końca listopada przekażę obsługę rezerwacji pracownicy, a od grudnia będę mieć dwie wolne niedziele w miesiącu. Pierwszy krok w tym tygodniu to spisanie, jak dzisiaj wygląda obsługa rezerwacji.
Gdy cel dotyczy kilku osób
Jeśli osiągnięcie celu zależy od współpracy z innymi, omów go z nimi wcześniej. Ustalenie wspólnego rozumienia oszczędza później wiele nieporozumień, zwłaszcza w firmie lub rodzinie.