Krótkie definicje
Coaching to ustrukturyzowany proces, w którym coach pomaga klientowi wyznaczyć cel i samodzielnie dojść do rozwiązania. Główne narzędzia to pytania, słuchanie, informacja zwrotna i rozliczanie z ustaleń. Coach nie musi znać branży klienta, bo jego specjalnością jest sam proces.
Mentoring to relacja rozwojowa, w której bardziej doświadczona osoba dzieli się wiedzą, radą i kontaktami z osobą na wcześniejszym etapie tej samej drogi. Tutaj doświadczenie mentora jest podstawą współpracy. Bez znajomości danej roli lub branży mentor nie miałby czym się dzielić.
Oba słowa bywają używane zamiennie, co rodzi nieporozumienia. Zdarza się, że ktoś nazywany coachem przez większość czasu udziela rad, a mentor głównie zadaje pytania. Dlatego przed współpracą warto zapytać, jak dokładnie będzie ona wyglądać.
Porównanie w tabeli
| Cecha | Coaching | Mentoring |
|---|---|---|
| Główna metoda | pytania i informacja zwrotna | dzielenie się doświadczeniem i rada |
| Znajomość branży | nie jest konieczna | zwykle kluczowa |
| Źródło rozwiązań | głównie klient | klient, z dużym udziałem doświadczenia mentora |
| Typowy cel | konkretny, ustalony w kontrakcie | długofalowy rozwój na danej ścieżce |
| Czas współpracy | zwykle określony proces | często dłuższa relacja |
Kiedy wybrać coaching
- masz konkretny cel, ale brakuje Ci planu lub konsekwencji
- chcesz podjąć własną decyzję, a nie usłyszeć gotową odpowiedź
- temat dotyczy Twojego sposobu działania, na przykład delegowania lub trudnych rozmów
Kiedy wybrać mentoring
- wchodzisz w nową rolę i chcesz uczyć się od kogoś, kto już ją pełnił
- potrzebujesz wiedzy branżowej i kontaktów
- myślisz o rozwoju w perspektywie lat, a nie jednego celu
Czy można je połączyć?
Tak. Często najpierw pomaga coaching kariery, który ustala kierunek, a potem mentoring u osoby, która zna już tę drogę. Podobnie lider może korzystać z executive coachingu, a równocześnie sam być mentorem w swojej firmie.
Ta sama sytuacja w dwóch podejściach
Różnicę najlepiej widać na przykładzie. Wyobraźmy sobie nową kierowniczkę, która nie radzi sobie z delegowaniem i pracuje wieczorami.
Coach zapyta: co dokładnie powstrzymuje Cię przed przekazaniem tego zadania? Co by się stało, gdyby ktoś zrobił je inaczej niż Ty? Co jest najmniejszym zadaniem, które możesz przekazać w tym tygodniu? Razem wypracują plan, a kierowniczka przetestuje go w pracy i wróci z wnioskami.
Mentor powie: miałem to samo na początku. Zacząłem od zadań powtarzalnych, a do każdego przekazania spisywałem kryteria odbioru. Przez pierwszy miesiąc sprawdzałem wyniki co tydzień. Nie powtarzaj mojego błędu i nie przekazuj zadania bez kontekstu. Kierowniczka dostaje gotowy przykład, który może przyjąć w całości lub w części.
Oba podejścia mogą być wartościowe. Pierwsze rozwija zdolność samodzielnego szukania rozwiązań, a drugie skraca drogę dzięki cudzemu doświadczeniu.
Mocne strony i ograniczenia
Żadna forma nie jest lepsza sama w sobie. Każda ma mocne i słabsze strony, o których warto pamiętać.
- coaching: rozwiązanie należy do klienta, więc łatwiej je wdrożyć i obronić
- coaching: nie zależy od branży, więc można zobaczyć sytuację z nowej perspektywy
- coaching: może być frustrujący, gdy brakuje podstawowej wiedzy i potrzebna jest konkretna wskazówka
- mentoring: przekazuje praktyczną wiedzę i otwiera dostęp do kontaktów
- mentoring: pozwala uniknąć błędów, które ktoś już popełnił
- mentoring: rady mogą odzwierciedlać inny czas, firmę lub osobowość mentora
Warto też pamiętać o dwóch innych formach. Szkolenie przekazuje wiedzę grupie uczestników według programu, a doradztwo oznacza, że ekspert opracowuje rozwiązanie i bierze za nie odpowiedzialność merytoryczną. Więcej o szkoleniach dla firm i specjalistów znajdziesz w serwisie mhig.pl.
Pytania, które ułatwią wybór
Jeśli nadal masz wątpliwości, odpowiedz na kilka pytań.
- Czy wiem, dokąd chcę dojść? Jeśli nie, zacznij raczej od coachingu.
- Czy brakuje mi wiedzy, czy raczej działania? Przy braku wiedzy pomoże mentor, a przy braku działania coach.
- Czy istnieje osoba, która zrobiła już dokładnie to, co chcę zrobić? Jeśli tak, warto szukać mentora.
- Czy chcę usłyszeć, co ktoś by zrobił na moim miejscu? To naturalne oczekiwanie wobec mentora.
- Czy temat dotyczy głównie moich zachowań i nawyków? Tu lepiej sprawdzi się coaching.
Dobrze przeprowadzona rozmowa wstępna pomoże uporządkować te kwestie. Jeśli już wiesz, co wybrać, zajrzyj do poradnika jak wybrać coacha, gdzie znajdziesz pytania, które warto zadać przed podjęciem współpracy.
Co to oznacza dla firm
Organizacje często korzystają z obu form równolegle. Coaching jest zazwyczaj zamawiany przy zewnętrznym specjaliście i służy realizacji konkretnych celów rozwojowych, np. podczas awansu lub dużej zmiany. Mentoring częściej działa wewnątrz firmy: doświadczeni pracownicy wspierają młodszych kolegów i przekazują wiedzę o organizacji.
Warto ustalić jasne zasady. Bezpośredni przełożony rzadko jest dobrym mentorem, bo jednocześnie ocenia pracownika. Coach opłacany przez firmę potrzebuje natomiast kontraktu, który wyjaśnia zasady poufności. Więcej o tym przeczytasz na stronach executive coaching i mentoring.
Czym coaching i mentoring są do siebie podobne
Mimo różnic obie formy mają wiele wspólnego. Dotyczą rozwoju, a nie oceny. Opierają się na zaufaniu i poufności. Wymagają zaangażowania osoby, która z nich korzysta, a odpowiedzialność za decyzje zawsze pozostaje po jej stronie. W obu przypadkach warto na początku ustalić cel i sposób współpracy.
Granica między nimi w praktyce bywa płynna. Doświadczony coach czasem podzieli się spostrzeżeniem, a dobry mentor wiele razy zapyta, zamiast od razu odpowiadać. Nie ma w tym nic złego, o ile obie strony wiedzą, co dzieje się w danym momencie. Przydatne zdanie brzmi: "czy teraz chcesz, żebym zadawał pytania, czy powiedział, co sam bym zrobił?".
Przykłady sytuacji i sugerowany wybór
Poniższe przykłady są ogólną wskazówką, a nie sztywną regułą.
- Awans na stanowisko kierownika i trudność z delegowaniem: coaching lub mentor z doświadczeniem kierowniczym.
- Otwarcie pierwszej firmy w znanej sobie branży: najczęściej mentoring.
- Brak pomysłu na dalszą karierę: najpierw coaching kariery.
- Odkładana decyzja osobista: life coaching.
- Przejęcie firmy rodzinnej: mentoring połączony z coachingiem.
- Zespół, który nie może się porozumieć: team coaching.
Czy potrzebna jest umowa w mentoringu
Nawet w nieformalnej relacji warto spisać kilka zasad: jak często się spotykacie, czego dotyczą rozmowy, co jest poufne i kiedy ocenicie sens dalszej współpracy. Taka krótka notatka chroni obie strony przed rozczarowaniem. W coachingu kontrakt jest standardem, a jego brak powinien skłonić do zadania dodatkowych pytań.